Kategorie produktów
Wydawnictwo PSYCHOSKOKWydawnictwo PsychoskokAktualnościPonadczasowa proza Andrieja Płatonowa

Ponadczasowa proza Andrieja Płatonowa

29 marca 2017 / Agata
„Wykop” Płatonowa to ponadczasowa proza, która nie mieści się w znanych nam ramach. Za sprawą sarkazmu i ironii autor zdołał obejść cenzurę i wskazać okrucieństwo sowieckiego socjalizmu.

Kim był Andriej Płatonow i dlaczego warto go czytać?

Andriej Płatonow był rosyjskim prozaikiem-satyrykiem, eseistą i dramaturgiem epoki stalinowskiej, który bezustannie musiał zmagać się z cenzurą. Właśnie dlatego jego twórczość charakteryzuje brak jednoznaczności.

Po prozę Płatonowa warto sięgać, ponieważ:

  • pełne sarkazmu i absurdu, demaskatorskie utwory obnażały bezmyślność oraz okrucieństwo stalinowskiego systemu,
  • głównym tematem poruszanym przez Platonowa były ludzkie zmagania z przeciwnościami losu i własnymi słabościami,
  • książki Płatonowa są niczym „lekcja historii” ukazująca realia okresu, w którym przyszło żyć autorowi.

Dlaczego „Wykop” to jedna z najważniejszych książek Płatonowa?

Andriej Płatonow napisał  między innymi serie opowiadań tematycznie związanych z II wojną światową oraz opowieść  (jak Dżan), w której tłem jest pustkowia islamskiego Zakaukazia, ale zdaje się, że za najważniejszą możemy uznać „Wykop”, który jako pozycja z pogranicza prozy egzystencjalnej i absurdu doskonale odzwierciedla dawną, sowiecką rzeczywistość.

Ponadto „Wykop” można potraktować jako „lekcję historii” z przed około 80 lat. W ówczesnym czasie trwała rozbudowa sowieckiego socjalizmu, który przewidywał, że na przestrzeni pięciu lat uda się dokonać „rozkułaczania” chłopów i przymusowo wcielić ich do kołchozów.

Dzięki bardzo charakterystycznemu stylowi Płatonow zdołał obejść cenzurę i wskazać okrutne realia 1930 roku. Celowo zastosowany przez autora sarkazm, podobnież jak elementy tragikomedii, farsy, czy ironii zestawionej z naturalizmem, pozwoliły na wyrażenie otwartej krytyki systemu. Fakt ten sprawia, że „Wykop” to proza, która nie mieści w żadnych znanych nam ramach.

Fabuła pozwoli czytelnikom przyjrzeć się pracy robotników, którzy przygotowują tytułowy wykop. Pozornie banalna scena z codziennego życia pozwoliła Płatonowi podkreślić ciężar ludzkiej egzystencji uwikłanej w sowiecką rzeczywistość.

Dla polskich czytelników „Wykop” przełożył Aleksander Janowski, dlaczego?

Aleksander Janowski jako doświadczony tłumacz języka rosyjskiego mógł wybrać „Wykop” całkiem przypadkiem, ale z pewnością tak się nie stało. Dlaczego? Ponieważ Aleksander Janowski jest także autorem, który bardzo często z przymrużeniem oka komentuje polską rzeczywistość. Zdolność operowania sarkazmem, ironią, groteską, a także umiejętność „przywdziewania” znanej nam rzeczywistości w zabawne komentarze, sprawia, że autor z łatwością kamufluje istotne treści w przyjemnej, lekkiej w odbiorze lekturze.

Tym samym możemy przyjąć, że Andriej Płatonow zdołał zaimponować Aleksandrowi Janowskiemu, który podjął się przełożenia na język polski ksiazki „Wykop”.

Więcej na temat Aleksandra Janowskiego:

 Jakimi słowami do lektury zachęca Aleksander Janowski?

Drogi Czytelniku, bierzesz do ręki książkę z pogranicza prozy egzystencjalnej i absurdu odzwierciedlającą jednak sowiecką rzeczywistość. Sprzeczność? Nie, to proza Platonowa, zamierzona mieszanka pustej nowomowy partyjnej, języka „chłopsko-robotniczego” i pozornie bezsensownego gaworzenia. (…)

Zanurz się w tragifarsę, wniknij w czasy, kiedy obowiązkowo należało „zdawać” makulaturę i zachęcano do obcinania koniom ogonów, żeby sowiecka ojczyzna mogła za uzyskane z tego środki zakupić traktory dla tworzonych na siłę kołchozów i torować ludzkości drogę w świetlaną przyszłość „na czele planety całej.” My wiemy, że to się na szczęście nie udało. Przynajmniej na razie…

PATRONAT NAD KSIĄŻKĄ OBJĘLI: Zażyj Kultury, Kuźnia Literacka, Autorzy365, Polonia Union, BookHunter, bookendorfina